Jumat, 02 Juli 2010

EPETUT



Mbuku Epetut yi, eebe mbanak pekkaga’lek logonet, aa’nduk pekkoorak nogo yi o.

Mbuku Epetut yi, at Pawulut nen liiru mbanogo it Ala apuri o Epetut kuwak eekwi nogo nappiige logonet, “Yi mendek ndi mendek ogobakkigirik abok aret mbogut paga wonogwe inom, nggween paga wonogwe inom, an naput Keritut abu’me mban logowak nduk eerogo piyaagin o, yinuk, at Ala iniki koonogo pereegerak nogo aret a’me lik yereegerak o,” yinuk, yoragagerak (1:10).

Ndi, ambi, at Ala nen ari logonet, “An naput Yetut Keritut paga napuri abok aret iniki ambit lambunik logowak o,” yinuk, koonogo pereegerak wone nogo liirogon unde logonet eerit nogo logowak nduk liiru mbanogo nappereegerak. Mbuku Epetut yi, liiru mbangge logonet, wone aa’nduk yereegerak nogo ti, it Ala apuri iniki ambit lambunik logorak ti, nonggop logonet, eeko logorak nogo liiru mbaneegerak. Wone ti, liiru mbangge logonet, Ala nen at apuri aruwak nduk, o yi wakkaga’lek kagak miirinake, at aput Yetut Keritut paga aakumi inomaluk lek eerogo piige, at apuri eeppiige logorak koonogo pereegerak nogo a’me lik yuwak nduk, Aberiniki aakumi inikime logonet, eeginake logorak nogo yorage, eereegerak wone nogo liiru mbangge, ndi, ambi, wone yi, liiru mbanak nogo pekkogo logonet, iniki ambit lambunik logonet eekwi, Keritut abet mbakwi nogo mugurok nogwe, eeko logowak nduk, yorage nogo liiru mbangge, eereegerak.

It Ala apuri iniki ambit lambunik logonet, niniki-kiniki kunik eekwi, nabuwa-kabuwa mbakwi, nore-kore yogwe, eekwi nogo lek aga’lek mondok eerit nogo logowak nduk yoragagerak. Wone wakkagak ambik aret yorage nagagerak nogo ambi ti, Yetut eebe nit nineebe paga kunik wonage nogo yorage, ambi, ninowe Keritut tiyanak aret menggerak me, aap ambi akwe imbirak iniki kunik mengga kwak, “Keritut ninom niniki kunik monggoorak o,” yinuk, yorage, ndi, ambi, “At Ala ninabuwa mbake nagagerik, at aput Keritut onggo lek we aret wo’niragagerak o,” yinuk, yorage, eereegerak.

Liiru yi mbanogo nappereegerak nogo, it Ala apuri inikime mondok kani kunik negen nggelok ari kenok, “Wa!” yogo logowak nduk yorage, Ala alut eeko logonet, “Wa!” yogo logowak nduk, yorage, Keritut ninabuwa mba’nuk aaningginpaaninggin eerogo punuk wareegerak nogo yorage, nit Ala apuri Keritut paga niniki-kiniki kunik logorak nogo yorage, “Niniki kwippinanege, ninomaluk lek eerogo pinanege, nit alik leenak logowok nduk eerogo pinanege, eereegerak o,” yinuk, yorage, eereegerak nogo liiru mbanak wonage o.

-------------------

PAWULUT NEN ALA APURI O EPETUT MENDEK INAKE LIIRU MBANOGO NAPPEREEGERAK WONE

1 1 Ala mbareegerak paga Keritut Yetut ayonggo nappiigak mendek agago paneegerak an Pawulut nogo nen kit Ala apuri at ake leenak Keritut Yetut kinom kunik logonet, obeelom wone liirogon mugurok nogo monggotak o Epetut wonogwe nogo, wone ambi yokkira o.

2 Ninogoba Ala ninowe Yetut Keritut imbirak iniki kunik nen wokkirogwe, kiniki ugun tayenak ale’nggen logobagip nduk, eeppinagagwi, eeko logogun o.

Keritut ninom kunik me, obeelom eeppinanege menggerak wone

3 Ala wonage menggim mbogut paga mendek eeppinaniyak mbake menggerak nogo mendek abok aret, Keritut ninom kumbinaneegerak paga nen eeppinanege me, ninowe Yetut Keritut ogoba Ala mondok alut eeko logowok o.

4 At Ala nen, “Peebi Keritut nen eeppiyamenggerak paga an napuri maluk inoba lenggenna’- lek nenggaanom paga mondok alik leenak logowak o,” yinuk, o nggween yi, awo wakkaga’lek kagak mii’ninabeegerak.

5 Nit awo nda’naga’lek niigak, at Ala nen Yetut Keritut eeremenggerak paga, nit at apuri lombok logowok nduk wo’ninaburak inikilom mbareegerak nogo ndakndak, iniki kunik en, “Eeppiyaakit o,” yinuk, koonogo pereegerak nogo aret eeppinaneegerak.

6 Ninabuwa mbake logonet, at aput iniki kunik nen wo’niragagerak nogo paga, amendek mondok alik negen ngginu-ngginu eerogo wo’nirage menggerak me, nit mondok at alut eeko logowok o.

7-8 At Ala ninabuwa mba’nuk, iniki warak lombok logonet, mondok liippinanege nagagerik, oba ngginik kagak eeppinanit wundi wage menggerak nogo ndak-ndak, at amiya paga ninonggo mbambunuk, keele piinogo pinanege nagagerik, ninomaluk mondok lek eerogo pinaneegerak.

9 “Keritut nen togop eeppiyaawak o,” yinuk, inikilom mbake nagagerik, koonogo pereegerak kote kumaarak wonage nogo aret paganogo yo’niragagerak.

10 At Ala nen, “An eeriyak mbareegirak nogo, ndiyom paga a’me lik yigin o,” yinuk, kooneegerak nogo ti, mbogut paga mendek inom, nggween paga mendek inom, yi mendek ndi mendek abok aret Keritut abu’me pege logomenggerik, at eebe mondok tiyanak logorak kooneegerak nogo ti aret o.

11 At eeriyak koonggetak ndak-ndak aret eeke menggerak nogo nen, “An napuri ndogop obeelom eeppiyaakit o,” yinuk, o maan togon nit nda’- naga’lek niigak, koonogo pereegerak nogo ndak-ndak, Keritut eeremenggerak paga nit at apuri aret miirogo pinaneegerak wonogo ogoorik o.

12 Ti eeppinaniyak koonogo pereegerak nogo ti, “Nit nen, Keritut ndogop eeppinanigin o,” yinuk, aa’nduk abet mba’nuk, niniki at oba panggombereegurak nogo eerit nogwe paga Ala endage tiyak yuwak nduk, mii’- ninabeegerak me, at alut eeko logowok o.

13 Kit kinagap ndariyak Ala ari menggerak obeelom wone nogo, konembunuk, abet mba’nuk kiniki Keritut oba panggombogo mbareegup, wam yelok kaawak nduk, aruknggaganggo mengga kwak, kit Ala apuri alik leenak yelok logobagip nduk, Aberiniki wo’niroorak koonogo pereegerak nogo, kit kunduk wokkiragagerak.

14 Ti wokkiragagerak nogo ti, peebi kit at apuri kinonggo mbanak me, kineebe abet aret wokkinaburak aberak logobagip nduk, kwe yiindi aa’nduk pogo mengga kwak, Aberiniki aret yilinogo wokkiragagerak me, Ala nen kit ninom ndak-ndak Keritut eeremenggerak paga aret mondok iya lombok koonogo pinaneegerak me, alut eeko logowok o.

Pawulut nen inake tamban eeke nagagerak wone

15 Togop me, kit nen ninowe Yetut abet mba’nuk, kiniki at oba panggombugwi, ndi, Ala apuri ake leenak abok aret kinom kiniki kunik aganakwi, eerit nogwe nogo, an konengge nagagirik,

16 tamban eeke logonet, kit eerit nogwe paga an puk aga’lek Ala mondok, “Wa,” yoge minggirak.

17 At ninowe Yetut Keritut ogoba Ala mondok tiyanak menggerak nogo nen, kit kiniki warak eeppinagage, Ala eeke menggerak yelok kaabagip nduk, kineenu eeppinagage, eeke menggerak Aberiniki nogo, ambinom wokkiraawak nduk, kinake tamban eeke minggirak.

18 Ti eeke logonet, kit kola nabagip nduk kinayonggo pinagareegerak kiniki lunik wonogwe nogo inom, nit at apuri ake leenak kenok eyate mondok alik negen eerogo wo’niraagin kooneegerak nogo inom, ndi, nit abet mbakwi mendek Ala omaawi mondok iya lombok eeppinanege menggerak nogo inom, kineenu arubagip nduk, “Inikime eya eeginake logot o,” yinuk, Ala yoge minggirak.

19-21 Nit abet mbakwi niinok, at omaawi mondok iya lombok nogo paga eeppinanege nogo ti, Keritut kambunuk, nogo menggam nen eenik agago mippege nagagerik, kugi nggween abu’na mendek inom, eyonggaame mendek inom, mbogut abu’- na o oolo yayi mendek inom, yi kugi ndi kugi inayuk wuko menggaarak o yogondak wonogwe inom, peebi logorak inom, it abok aret tebenak iigak, at Keritut alik mban Ala eenggi abe’nggan tiyanak logowak nduk, mbogut paga mippereegerak nogo ndak-ndak, nit yogondak at omaawi ti paga togop aret eeppinanege agaarik o.

22 Yi kugi ndi kugi inom, yi aakumi ndi aakumi inom, yi mendek ndi mendek abok aret at abu’me piinok, nit Ala apuri yi awi ndi awi kuwak eerit nogo monggoorak nogo lambuk togon ninanobak kwak ninowe tiyanak logowak nduk, mippereegerak.

23 Ndi, nit Ala apuri yi awi ndi awi kuwak eeko monggoorak lambuk togon nogo ti, at eebe aret me, eebe ambit aruwak nduk, nit nineebe anobak nogo paga kumbinaneegerak me, yogondak at eebe yi awi ndi awi abok aret mondok endak warak menggerak.

2 Keritut nen nineenik eeppinaneegerak wone

1-2 Kit o maan aa’nduk nen it aap nggween paga mendek iniki nengge kenok mugurok nogo mengga kwak mugurok nogwe, it yi kugi ndi kugi mbogut abu’na o oolo yayi menggaarak inowe aakumi Ala wone taganggwi iinok iniki nggagangge menggerak nogo nen, yokkirage kenok konenggwi, eerit nogo logonet, Ala wone taganogo punuk, yi maluk ndi maluk eeko nogogutak paga kambak kwak aret wonogogutak o.

3 It Ala wone taganogo punuk, maluk eeko nogogwaarak paga Ala anini inoba piyoorak wonogogwaarak nogo ndakndak, nit kunduk, togop aret niniki maan mendek nen yo’nirage kagak niniki nengge kenok mugurok nogwe, maluk eeriyak ee’ninake kenok eerit nogwe, maluk eeriyak mban koonit nugwi, eeko nogogurak paga Ala anini mondok ninoba pinaniyak aret wonogogurak kwe,

4-5 at Ala nogonen aakumi maluk eekwi iinok, anini nen mbet-mbet inookeelik mondok inabuwa lombok mbake logonet, yanggo yinuk, torinake menggerak me, nit abok aret yi maluk ndi maluk eerit nogo nogogurak paga kambak kwak aret wonogwe niigak, Ala ninabuwa mbake nagagerik, Keritut eenik eeppege logonet, nit kunduk ninom aret nineenik eeppinaneegerak. Ala ninabuwa nen iniki kunik ee’nabeegerak ti paga ninagap ndareegerak kogo o.

6 Ndi, at Keritut ninom kunik wonogwe niinok, Ala nen at ninom nineenik agago mippinanege nagagerik, Keritut Yetut tiyanak mbogut paga wonage nogo ninom ndak-ndak logowok nduk, tiyappinaneegerak.

7 Ti eeppinaneegerak nogo ti, ninabuwa mbake logonet, Keritut Yetut wo’niragagerak ti paga, o yogondak wonage inom, peebi logorak inom, at aakumi abok aret iniki kunik nen oba ngginik kagak ngginungginu eerogo wogorage menggerak nogo, mondok-mondok nineenu logowok nduk, eeppinaneegerak.

8 Kit abet mba’nuk, kiniki at oba panggombugwi kiinok, kinabuwa nen iniki kunik eekkinake logonet, kinagap ndareegerak o. Kit ambi eekkologogutak paga eeppinagulik o. Ata, Ala nen onggo lek we aret eeppinagareegerak o.

9 Kit nen ambi eekkologwe paga wogoppakwi kiyo, at nen mban onggo lek we aret eeppinagareegerak.

10 Ala nen aret ogobakkigi’ninabeegerak me, nit at amendek aret ogoorik o. Nit nda’naga’lek niigak obeelom eerit nogo logorak Ala nen maan kooneegerak nogo, Keritut Yetut ninom kunik logonet eerit nogo logowok nduk, ogobakkigi’ninabeegerak. Keritut ninom kunik me nineebe ambit aret ogoorik

11 Togop me, noreewi o. It, “Nit ninagabolo mbanak mendek o,” yogo menggaarak nogo nen, “Kit kinagabolo mbanak lek mendek o,” yinuk, yokkirogo menggaarak kit endekem konenggulik mendek nda’nogogutak nogo, aa’nduk wonogogutak kiniki abeko logonip o. “Ninagabolo mbanak o,” yogo menggaarak nogo ti, aakumi nen mbanak aret o.

12 Nogo ne ti eyom paga, it aakumi Iterali mendek mban Ala apuri leenak wonogwe iigak, kit Keritut kinom ogoorak logonet, we aakumi nggiru negen aret wonogogutak me, at apuri iinok, wone abok yoragagerak nogo, kit koloorak meek aret wonogogutak. Kit aa’nduk kinogoba Ala lek me, kiniki lunik ambi lek

13 o nda negen aret wonogogutak kwe, Keritut amiya paga Ala kinom lambunogo pinagi wagagerak me, yogondak Keritut Yetut kinom kunik aret wonogo ogotik o.

14 Nit aap Yakuri mendek inom, kit endekem mendek inom, at Keritut eebe paga paalungga negen warogo nineebe ambit lambumbinanege logonet, wim pak wurik pogom ninom ogoorak aret wonogogurak nogo, minogo mbo nappege,

15 ndi, nit aap ninanebunu mbere wonogogurak nogo, at eebe paga at apuri ninanebunu ambit a’nuk, ninom niniki lambunik logowok nduk, Ala nen, “Yogop ee’nu, ndogop ee’nu,” yinuk, wone Muta yoreegerak nogo paga ninom ogoorak wonogogurak nogo kunduk, lek eerogo pege, eereegerak.

16 Ti eeke nagagerik, Keritut eyo karo-karo paga kambeegerak ti paga ninom ogoorak wonogogurak nogo, lek eerogo punuk, nineebe ambit lambumbinanege nagagerik, kit ninom lambunik logowok nduk, Ala abu’me pinani wagagerak.

17 Kit nda negen wonogogutak inom, nit koorok wonogogurak nogo inom, “Paalungga muk warak me, lambuninip o,” yinuk, yo’nira wagagerak.

18 Ndi, yogondak Keritut eereegerak ti paga, nit Yakuri mendek inom, kit endekem mendek inom, Aberiniki ambit nogo paga nennit wo’niren ninogoba Ala owagam noorak op aret o.

19 Ti kenok noreewi o. Yogondak kit aap nggiru alik mendek wonogwe lek o. Kit ninom ndak-ndak Ala apuri aret me, mbogut paga ninaworak aret ogoorik o.

20 O wuruwok nduk, o eyak aa’nduk wurabak kwak ti, Keritut Yetut aret o. Ndi, o eebe wurit laganggo logonet, abena pugu kwak ti, it nappiyareegerak mendek inom, it aap Ala wone yoraga mendek inom, nogo it aret. Ndi, ogumbaga pugwi kwak ti, nit abet mbareegurak Ala apuri nit nineebe aret o.

21 Ala nen at awi mondok alik leenak obeelom lombok wukkolaakit nduk, nit nineebe alitik-alitak nogo, waganogo ninowe Keritut Yetut eebe ambit nogo paga panggombunuk, oba lu’luk wurit lagangge logonet,

22 kit togon, Ala eebe negen Aberiniki kinom logobagip nduk, kit kineebe nogo waganogo Keritut oba panggombinaganuk, at awi negen aret wukkolage agaarik o.

3 It endekem mendek inagap ndariyak kote koonak wonagagerak wone

1 Ti eeppinaniyak kooneegerak nogo abeke logonet, kit aakumi endekem mendek Keritut Yetut wone yokkirage nagagirak nogo paga keele maa’nabeegwaarak yime agarik o.

2 At Ala nen iniki kunik ee’nake logonet, kit obeelom eeppinagawak nduk, unde eeppaneegerak nogo ti, kit muk kineenu o.

3 Wone kote kumaarak wonagagerak lalin negen aret kin eeppaneegerak liiru kuwagaluk aginggwe mbanggiragarak nogo,

4 kit pekkogo logomonggotik, an Keritut agote wone nonggop togon liippereegirak nogo kineenu arumunggup o.

5 Wone ti, it aakumi aa’nduk nda’narit wundi wogo nogogwaarak nogo, paganogo yoraga’lek aret wonagagerak kwe, yogondak perak, Ala nen at Aberiniki nappi wagagerak nogo paga nen it aap Ala ake leenak nappiigak inom, it aap Ala wone yoraga inom, abok aret ineenu eeppiyareegerak.

6 Wone obeelom wone waganggwi paga it aakumi endekem mendek inom, aakumi Iterali mendek inom, Ala apuri mban aret me, Ala nen obeelom eeppinaniyak kooneegerak nogo ndak-ndak aret kologwe, nineebe ando mogonak kit aret wonogwe, ndi, Ala nen Keritut Yetut eeremenggerak paga nit eeppinaniyak wone abok yo’niragagerak nogo, kit kunduk, ndak-ndak aret waganggwi, eekwi nogo ti, wone kote kumaarak yogondak iluk kin agaarak nogo ti aret.

7 At omaawi mondok alik negen eeke menggerak neenu eeppanege logonet, at ayeloman a’nuk wone obeelom wone yorage logokit nduk, iniki kunik nen unde eeppaneegerak.

8-9 It Ala apuri alik leenak nogo abok aret tiyanak wonogwe iigak, an abu inabu’me tebenak tit neegak kwe, Keritut oba ngginik kagak eeppinanit wundi wage menggerak wone nogo, kit aap endekem mendek yokkirage, ndi, at yi mendek ndi mendek wakkagagerak Ala nogo nen wone o maan koonak kote kumaapporogo wonagagerak nogo, nonggop eeppinaniyak koonogo pereegerak yi aakumi ndi aakumi abok ineenu eeppiige, eeke logokit nduk, iniki kunik ee’nake logonet unde eeppaneegerak.

10 Ndi, wone koonak kumaapporogo wonagagerak nogo ti, nit Ala apuri yi awi ndi awi kuwak eerit nogo monggoorak nogo nen, wone ti woppunuk eerit nogwe paga, it mbogut paga menggaarak malayikat inom, it inayuk warak o oolo yayi menggaarak inom, it abok nen, “Ala iniki mondok warak logonet, yi wone ndi wone koonogo eeppiige menggerak nogo, yogondak yi aret kogo o,” yinuk, ineenu aruwak nduk, kumaapporogo wonagagerak.

11 At Ala nen eereegerak nogo ti, ninowe Keritut Yetut nen eeppinanege logowak nduk, o maan togon koonogopereegerak itok wonagagerak nogo ndak-ndak aret eereegerak o.

12 Nit niniki Keritut oba panggombunuk, abet mbako mbareegu, at ninom kumbinaneegerak me, ninagabiti lek niniki teeluk aret logonet, Ala owagam unggwi nogo logorak op aret o.

13 Togop me noreewi o. An wone obeelom wone yokkirage nagagirak paga aaninggin noba agaarak wonage yi paga kinagabiti nen kiniki yungguppegak eerugup o. Yi ee’nakwi nogo ti, kit ambi eeppinagarak nduk, eeppanugwi me, op aret o.

Keritut ninabuwa mbake menggerak wone

14-15 Togop me, it aakumi mbogut paga mendek inom, nggween paga mendek inom, ninanebunu lombok abok aret, “Ninogoba Ala o,” yinuk, yogo monggoorak nogo, abu’me tebe yinuk,

16 “Kat mondok tiyanak logonet, koba ngginik kagak kapuri eeppiige menggendak nogo ndakndak, kat Kaberiniki nen eeppiige kagak komaawi paga iniki nu’lek eerogo piige logot o,” yinuk, kinake tamban eeke minggirak.

17 Kit abet mbakwi kiinok Keritut kinikime ye mbanggola unggwage, ndi, eyo omanggen nggween kole paga wuraketak nu’lek menggi kwak, kit togop aret kiniki nu’lek logonet, aakumi kinom kiniki kunik aganakwi, eeko logobagip nduk, kinake tamban eeke minggirak.

18-19 O oolo iniki agi-ogu, o irip aru-ogwe, agi-ogu ti, wakkogo menggaarak kwe, Keritut ninabuwa mbake alom nogo ti, mondok nggwok lombok me, wakkoorak meek aret kwe, it Ala apuri ake leenak kinom abok aret we mbuuluk liippugwi kiinok, Ala iniki-obaabut aago menggerak abok aret kit ndak-ndak eekkinabuwak nduk, kinake Ala yoge minggirak.

20 Nit eeppinanuwak nduk nggino yogwi, niniki koonggwi, eekwi nogo mban eeppinanege lek at omaawi ee’ninake logonet, niniki mbaka’lek nogo mendek inom abok aret eeppinanege menggerak nogo,

21 nit Ala apuri yi awi ndi awi kuwak eerit nogo monggoorak abok aret Keritut Yetut ninom kunik logonet, yogondak inom, peebi inom, at mondok- mondok alut eeko logowok o. Amin!

4 Ala apuri nineebe ambit kunogo pinaneegerak wone

1 Ti kenok, noreewi o. Kit eeko logorak yonggo pinagareegerak Ala nen kit ndak-ndak aret eerit nogwe kiyaawak nduk, an ninowe oone wonok yoranet nege paga keele maa’nabeegwaarak nogo nen, “Ao,” mbake logonet, yokkiragi o.

2 Eerit nogo logonet, kiniki tebe yinuk yanggorogon eeppiigwi, kiniki aanaganggenggwi lek nabuwa-kabuwa mbako logonet, yeenggwa-yeenggwa eekwi,

3 Aberiniki nen kiniki ambit lambumbinagareegerak nogo kinom ogookkologwe kiyo, liippunuk wonogwe, eeko logonip o.

4 Kiniki lunik wonogwe nogo ambit aret kolaabagip nduk, yonggo pinagareegerak nogo ndakndak, kit kineebe ambit lambunik aret. Aberiniki eebe togon ambit aret.

5 Nit ninowe nogo eebe ambit aret. Niniki abet mbakwi wone togon ambit aret. Ndi, yiime wuppinanugwi wone nogo kunduk ambit mban aret o.

6 Nit aakumi abok ninogoba ti, Ala ambit aret logonet, oome-endekem at eebe mondok endak warak menggerak. Yi mendek ndi mendek abok aret at abu’me menggerak me, yi eekwi ndi eekwi abok aret at nen mban koonogo yo’nirage kagak eeko monggoorak.

7-8 Ala wone liiru mbanak paga nen ari logonet, “At agi tiyarogon lagi nage logonet, It aakumi keele maarogo piirogo wonogwe nogo, apit aret ndineren lagi nage nagagerik, At amendek onggo lek we aret tumburiragagerak o,”yinuk, yereegerak nogo ndak-ndak, nit togon, at eyabu eeko logowok nduk, Keritut nen, “At ti mendek eeke logowak,” kooneegerak nogo, iniki kunik nen ninalitik-ninalitak togop aret unde eeppinaneegerak.

9 Ndi, “At lagi nagagerak,” yereegerak nogo ti, ngge nduk yereegerak mbakop? Lek o. At nggween abu’na wambi nage nagagerik, lagi wagagerak nogo kenok, yereegerak nogo lek a?

10 Ndi, at wambi nage nagagerik, lagi wagagerak nogo ti, yi awi ndi awi abok aret at eebe endak warak logowak nduk, mbogut irimbaga lombok lagi nagagerak nogo aret.

11 At nogo nen it ando nappiigak logowak nduk unde eeppiige, ando Ala wone yorogo logowak nduk unde eeppiige, ando obeelom wone yi awi ndi awi ambime yoragak nugu logowak nduk unde eeppiige, ando o ambit me Ala apuri liirogon inarum logowak nduk, eeppiige, ndi, ando Ala wone mamunirogo logowak nduk eeppiige, eereegerak.

12 Ti eereegerak nogo ti, nit Ala eyabu liirogon eerit nogo logonet, nit nineebe paga Keritut eebe mondok wigak yuwak nduk, nit Ala apuri abok aret mondok li’luk eerogo pinaneegerak.

13 Ti eeppinaneegerak nogo ti, nit abok aret Ala aput eeke menggerak nineenu ogo logomonggoorik, abet mbakwi paga niniki ambit a’nuk, Keritut iniki mondok koleewak obeelom wonage nogo kokwak, nit togop aret niniki kole eeppinanit wundi wage logowak nduk, unde eeppinaneegerak.

14 Togop me, noreewi o. Yi kilaarak- mogonik eeke logonet, yi mendek ndi mendek piyanogo nippege, o wiya nen yi mendek ndi mendek wonok nage, eeke menggi kwak, elege-aabologwe ti, togop aret wonogwe me, kit kunduk togop logonet, it aakumi pilit wone yogo menggaarak nogo nen aakumi inambo’me laganuwok nduk, iniki koombunuk, inoone amburu paga nomoniren nawok nduk, agan nugwi wone ti mendek kit ugun konenggo logorak mage o. Ata, Keritut iniki mondok kole menggi kwak, nit togop aret niniki kole eeppinanit wundi wage kenok, nit elege-aabologwe togop ti ndak-ndak logogun lek o.

15 Ata, nit aakumi niniki kunik en Ala ari menggerak wone nogo mban yorogo logonet, ninanobak kwak Keritut iniki abu koleewak menggi kwak, nit togop aret niniki kole ee’- ninabuwak nduk, eerit nogo logowok o.

16 Nineenggi-niniyok yeregerak-peregerak abok aret eeriyak ake punik alitak lombok wonage kwe, nineebe ambit ninomanggen paga yinik-kunik eerak logonet, eerit nage kenok, nineebe mondok op aret menggerak nogo kokwak, nit Ala apuri ninanobak kwak Keritut ninom togop aret kunik me, niniki-kiniki kunik eeko logonet, ninalitak eeriyak unde eeppinaneegerak nogo ndak-ndak eerit nugwi niinok, Keritut eebe mondok obeelom aret logonet, nit nineebe paga wiganit nage logogin.

Ninobaabut ngget mendek eeppinaneegerak wone

17 Togop me, noreewi o. “It aakumi Ala wone konenggulik endekem mendek nen we aanom warogo koombunuk, eerit nogo mengga kwak, kit togop eerugup o,” yinuk, ninowe nen yo’nege kenok yokkiragi o.

18 It iniki omaawi logonet, “Ala wone woorak nineebi o,” yinuk, yogwe paga it iniki o apit pogom wonogwe, Ala inom ogoorak wonogwe, eekwi me, Ala nen ineenik eeppiyoorak wone nogo, it mondok kobak aret wonogwe o.

19 It maluk eeriyak inagabiti mbaka’lek kumi paga mban iniki lunik logonet, “Ugunugun eeruwok o,” mba’nuk, iniki nengge kenok ale’nggen paga eerit nogo menggaarak kwe,

20 Keritut eeke nagagerak wone nogo mamu-nggirogo logonet, kit eekwi ti mendek ambi inom mamunggiroolik o.

21 At eeke nagagerak nogo mamunggirogwe niigak, Ala ari menggerak wone at Yetut ndak-ndak ari nagagerak nogo, kit liirogon konenggo logonet,

22 “Niniki nengge kenok mugurok nogo nogoorak nogo ti, maluk ee’ninaburak kagak mugurok nogo nogoorak kogo,” yinuk, mamunggologogutak me, kinobaabut maan mendek nogo, nggonenogo mbo punuk,

23 kiniki ngget ogobakkigikkinabuwak nduk, Ala oone mban mugurok nogo logonip o.

24 Ala maluk eekeelik obaabut abu abe koonak menggerak nogo kokwak, kit ndakndak kinobaabut mondok ngget mendek eerogo pinagawak nduk, yokkiragi o.

25 Togop me noreewi o. Keritut ninom kunik eenggi-iyok kokwak nit aret me, kit-kit aret pilit pugunggo monggotak nogo mbo punuk, kit abok aret wone abet kenok mban yogo logonip o.

26 Kinanini nen maluk eeriyak ti mage o. Ndi, kinanini wungge kagak oonegen kilu yi noorak ti mage mban.

27 Ibilit nen, “Nanonggwan aga o,” yinuk, kiniki nggagangginake kero, maluk mbuuluk kinikime kumaappunuk logogup o.

28 Kit yogoot waganggo monggotak nogo, ambinom yogoot waagup o. Ata, kineenggi paga nen mban eerogo nunggwi, it aakumi inamendek lek iinok yeenggwaarogwe, eeko logobagip nduk, yabu ambi eeriyak miippunuk, kineenggi omaawi paga eekko’net nogo logonip o.

29 Wone maluk mendek kinambe paga nen wumbi woroorak ti mage o. Ata, it konenggwi nogo nen, “Ninabuwa nen yo’nirogwe iigo o,” yuwak nduk, aaninggin ambi inoba age kenok, iniki kole eeppiyoorak wone mban yogo logonip o.

30 Ala nen at apuri wogonabi wage logonet, nit ninom wo’ninabi woroorak nineenu logowok nduk, wam yelok kaawak nen aruk nggaganggo mengga kwak, Aberiniki wo’niragagerak me, Ala Aberiniki nogo, iniki maluk eerogo puurak mage o.

31 Kinoreewi kinom ogoorak wonogwe, neebi-keebi yogwe, nanini-kanini yogwe, wone wakwi, miyuk-meya eerogo piigwi, kinoreewi maluk eeppiigo monggotak nogo mendek abok aret mbo pogo logonip o.

32 Mbo punuk, kinom nabuwa- kabuwa eeko logonet, kiniki yanggonak paga at ambi obeelom eeppegak eeko logonip o. Keritut eereegerak nogo paga Ala nen kit kinomaluk lek eerogo pereegerak nogo ndak-ndak, kit-kit aret maluk eekkologomonggotak nogo, mari eerogo mbo pogo logonip o.

5 Ala apuri o eya paga nogo menggaarak wone

1 Noreewi o. Kit Ala apuri kinom kunik me, at eeke menggi kwak, kit ndak-ndak eerit nogo logonip o.

2 Ala ake warogo kani kunggwi iinok, Ala nen obari obeelom kage menggi kwak, at Keritut ninabuwa nen, “Inake kambikit,” mba’nuk, ninake kambeegerak nogo ndak-ndak, nabuwa- kabuwa mbako logonet, at ambi obeelom eeppegak eeko logonip o.

3 Kit Ala apuri ake leenak aret kagak, kumi ugun wurinabit nugwi, kiniki kumi paga mban lunik logonet, ugun-ugun eerit nugwi, uugweuugwe mbakwi, eerit nugwi kiinok, it aakumi ando nen, “Ala apuri aret kwe, maluk eekwi iyaanip o,” yinuk, kinombakwi iyo, liippunuk, eeko logonip o.

4 Kumi inabok mban agan nugwi, elege negen ugun i’ndok kambuurak mban agan nugwi, iniki kumi paga mban lunik logonet, inoonewak agan nugwi, eekwi ti mendek abok aret yuurak lek maluk mendek kagak agan nugwi me, kit Ala apuri kenok togop yuurak mondok mage. Ata, Ala, “Wa!” mban yoge logonip o.

5 It kumi ugun wurinabit nogo menggaarak inom, iniki kumi pagamban lunik logonet, inabok agan nugu menggaarak inom, ndi, it uugweuugwe mbakwi nogo ti, aap kugiwak alut eekwi ndak-ndak aret me, it ti inom, it aap ti eeko menggaarak abok aret Ala Keritut imbirak inabu’me piigo menggam unggwi nagun mondok lek mbako logonip o.

6 It Ala wone tagambunuk, maluk ti mendek eerit nogwe iinok, Ala anini inoba piige menggerak me, it ugun kobak menggaarak nogo nen inoone amburu ndik-ndik agan wogo logonet, kinambokan laganggwi iyo, liippogo logonip o.

7 It aap togop yogo menggaarak nogo ti, kinom kunggoloorak mage o.

8 Kit aa’nduk o apit paga nogo nogogutak kwe, yogondak kinowe nen muk eya eerogo pinagareegerak me, Ala apuri eya paga logonet, eeko mengga kwak, kit togop aret eerit nogo logonip o.

9 It eya paga logonet eerit nogo menggaarak anggen yugu nogo ti, aakumi obeelom eeppiinet nugwi, maluk eeka’lek Ala ari menggerak nogo ndak-ndak eerit nugwi, iniki mbere lek ambit logonet, inoone abet mban agan nugwi, eeko menggaarak me,

10 kit nen, “An eeke yi, Ala inikilom mbake menggerak ndak-ndak aret eeke ilik?” yinuk, liippako logonet, Ala apuri eya paga logonet, eeko mengga kwak, kit togop aret eerit nogo logonip o.

11-12 It aap o apit paga logonet, obeelom ambi eekkoloorak lek kagak eerit nogo menggaarak nogo, kinom lambumbunuk eerit nagup o. Ata, it kote eeko menggaarak inabok mbininiyak kineebi mbakwi kwe kagak, nggwok paga aret inenggali wappiigo logonip.

13-14 Aap ambi nen ari logonet, “Wologwe wae. Kit nogo yugwi nogo kineenik a’nip o. Kineenik a’nuk, it aakumi mondok kambak wonogwe nogo, inenggela’me nen wundi wogwe kiinok, Keritut nen eya eekkinabigin o,” yinuk, yereegerak nogo ti, ndi wuninggwi iinok, yi mendek ndi mendek o apit paga wonage nogo kin kogo mengga kwak, it aap kote eeko menggaarak nogo, nggwok paga paganogo inenggali wappiigwi iinok, “Aap yi inobaabut togop aret menggaarak iigo o,” yinuk, yuwak nduk yereegerak kogo o.

15-16 Togop me, kit eerit nogo monggotak nogo, mondok liippunuk eerit nogo logonip o. O yi eyom paga aakumi nen maluk mondok alik negen eerit nogo logorak koonggwi me, kiniki lek we ugun eerit nogo logorak ti mage o. Ata, kiniki mondok warak logonet, “O yogondak obeelom eeriyak ambi yi, nanonggwan agaarak me, eerikit o,” mba’nuk, eerit nogo logonip o.

17 Kumili negen kiniki lek ugun eerit nogo logogup o. Ata, ninowe nen eeriyak kooneegerak nogo mban liippunuk, eerit nogo logonip o.

18 Ndi, anggur amburu nonggo logomonggotik, kumili kunit namonggotak paga maluk eekkinaburak me, mbo punuk, Aberiniki mban kiniki me liinik logowak nduk, eeko logonip o.

19 Ndi, kit-kit aret kiniki mondok ale’nggen paga ninogoba endage alut eeko logonet, Ndawut ndawi pereegerak nogo inom, ki wone ndawi inom, Ala eeke menggerak ndawi inom, abok aret warit nogo logonip o.

20 Warit nogo logonet, yi mendek ndi mendek apit eeppinanege menggerak nogo paga ninowe Yetut Keritut endage kunogo, “Ninogoba Ala wa,” yinuk, keyage wako logonip o.

Aap inakuwi inom eeko logorak wone

21 Ninowe Keritut ayuk wuko logonet, kiniki tebe yinuk nabu’me-kabu’me logonip o.

22 Kit kumi yi wae. Kit kinogonggelomini warak kenok, ninowe Yetut abu’me tebe yinuk, monggo kwak, kinogonggelomini inabu’me tebe yi-nuk, logonip o.

23 At Keritut alik nen nit Ala apuri yi awi ndi awi monggoorak nogo, ninagap ndarogo at eebe paga ambit aruwak nduk, kunogo pinaneegerak me, ninanobak kwak Keritut wonage nogo pogom, kit kumi kinanobak kwak ti, kinogonggelomini aret o.

24 Ndi, Ala apuri yi awi ndi awi monggoorak nogo ti, Keritut abu’me logonet, oone konenggo monggoorak nogo pogom, kit kumi togop aret kinogonggelomini inabu’me tebe yinuk, logonet, it inoone mban konenggo logonip o.

25 Ndi, kit aap yi wae. Kit kinakuwi warak kenok, Keritut nen nit Ala apuri yi awi ndi awi monggoorak nogo, ninabuwa mbake logonet, “Inake kambikit o,” yinuk, ninake kambeegerak nogo kwak, kit kinakuwi togop aret inabuwa inombako logonet, obeelom eeppiigo logonip o.

26-27 Nit Ala apuri yi awi ndi awi monggoorak ninake kambeegerak nogo ti, “An napuri inoba mili lenggenak yinik-pinik aago ineebe yinukpunuk eerak iigak koloorak neebi o. Ata, ineebe kikak naka’lek mondok alik leenak abe kigirikwe lombok iinok kolaakit o,” yinuk, ngguu’mo wappiigo mengga kwak, at oone waganggwi paga ninomaluk lek eerogo pinanege logomenggerik, Ala ake leenak logowok nduk, ninabuwa mbake logonet, ninake kambeegerak o.

28 Ti ndak-ndak kit aap kineebe kiniki kunik eekkologo monggotak nogo kokwak, kinakuwi togop aret kiniki kunik aganako logonip o. Aap ambi akwe iniki kunik eeke kenok ti, at eebe aret iniki kunik eekkolage menggerak o.

29-30 Ndi, Keritut eenggi-iyok kwak nit aret me, Keritut nen at apuri yi awi ndi awi monggoorak nogo, iniki kundugu ee’ninake logonet, liirogon ndegenninake menggi kwak, nit aap nineebe ti, nineebi mbakulik o. Ata, niniki kunik eekkologo logonet, liirogon ndegenggologo monggoorak nogo pogom, kit kineebe ando nogo ti, kinakuwi aret me, kiniki kunik aganako logonet, liirogon aret ndegeninako logonip o.

31 “Togop me, aap nen agaloogoba mbo piinok, Akweeluk imbirak ambit a’nuk, it imbirak ineebe mbere kwe, ambit aret logogun o.”

32 Ala nen wone yereegerak nogo ti, wone alom abu kumaarak negen aret yereegerak mbake logonet, Keritut apuri yi awi ndi awi monggoorak nogo ninom nonggop togon ambit kunik logorak wakkagak yokkirage kwe, ti mban yokkirage lek o.

33 Ata, kit aap kineebe kiniki kunik eekkologo monggotak kokwak, kinalitak lombok kinakuwi inabuwa mbakwi, ndi, kit kumi kunduk, kinogonggelomini inayuk wuko logonet, inabu’me tebe yinuk, inoone konenggwi, eeko logobagip nduk, inom aret yokkirage agarik o.

6 Wologwe-komologwe nen eeko logorak wone

1 Wologwe-komologwe yi wae. Kit Ala apuri aret me, kinagalominikinogobamini inoone yokkirogwe iinok, konembunuk eeko logorak nogo ti, Ala nen aret kooneegerak me, liirogon eeko logonip o.

2-3 Ala nen wone, “Yogop ee’nu, ndogop ee’nu,” ari logonet, “Kinagalo-kinogoba inayuk wuko logonet, inoone liirogon aret konenggo logomunggup o,” ari nagagerik, ti’nuk, “Nggween paga yime yi wone ndi wone kinoba aga’lek, kineebe obeelom li a’nuk, kanggo logomunggup o,” yinuk, yereegerak nogo ti, wone, “Yogop ee’nu, ndogop ee’nu,” yoragagerak eekwi iinok, onggo koloorak wone aa’nduk lombok yoragagerak nogo ti aret.

4 Kit aap kinapuri wonogwe kenok, inanini aruwak nduk, eeppiyaagup o.Ata, Ala wone mugurok nogo logowak nduk, inaruk wakwi, Ala wone mamunirogwe, eeko logonet, tawe eeginako logonip o.

Inayeloman inogobamini inom eeko logorak wone

5 Kit aakumi inayeloman monggotak yi wae. Kit nen, “Nogoba yi, Keritut kwak me,” yinuk, kinagabiti mbakak inayuk wuko logonet, kiniki obeelom yanggonak paga inoone konembunuk, inake eeko logonip o.

6 Eerit nogo logonet, inikilom kinombaruwak nduk, inigen iigak mban eeko logorak ti lek o. Ata, “An Keritut ayeloman aret me,” yinuk, Ala iniki mbake menggerak nogo, “Eerikit o,” yinuk, kiniki obeelom yanggonak paga eeppiinet nogo logonip o.

7-8 Nit aakumi inayeloman wonogwe inom, aakumi we ugun wonogwe inom, abok aret obeelom eerit nogwe niinok, ninogoba nen onggo ndak-ndak aret wo’niraagin nineenu me, “Yi aakumi inake eeke lek o. Ata, nowe ake aret eeke o,” yinuk, kineebi mbaka’lek kiniki ale’- nggen paga eerit nogo logonip o.

9 Ndi, kit nogobamini yi wae. Kit kinayeloman wonogwe kenok, “Nit ninogoba ambit mbogut paga wonage nogo nen ninayeloman inom, inogobamini nit inom, ninetenggen liippinaninuk wo’niraagin lek, eekwi onggo ndak-ndak wo’niraagin,” mbako logonet, kinoone omaawi paga yoraagup o. Ata, it kinayeloman nen iniki ale’nggen paga eeppinagago mengga kwak, kit ndak-ndak kiniki yanggonak paga obeelom eeppiigo logonip o.

Ala eegin-omaale li’luk eeppunuk, logorak wone

10 Wone abu aret yokkiragarak me, age yobok ambi yi yokkira o. Kinowe omaawi ambik nogo paga kiniyok panggombunuk, kinogogumbuk logonip o.

11 Ibilit nen iniki koombunuk, kinambokan lagani wage kero, mugogo nappegak eeko logobagip nduk, Ala nen at eegin-omaale li’luk eerogo pinagareegerak nogo, waganggo logonip o.

12 Wim ninom nambuko logonet, perenggologwe nogo ti, nit aap nggween paga mendek ninom nambukwi lek o. Ata, it inayuk warak o oolo yayi nugu logonet, aakumi nggween paga yime iniki o apit aago pogom wonogwe nogo, maluk eeruwak nduk, iniki nggaganggo menggaarak Tile inom, at awuri yi kugi ndi kugi inom, abok aret ninom wim nambuko logonet, perenggologwe me,

13-17 maluk eekkinabuwak nduk wogwe iinok, mondok mugogo nappiigo logonet, kit mban kineegin tiyanak logobagip nduk, inagabee’le mbam nggerenggologo mengga kwak, Ala ari menggerak wone kinikime nggerorogon waganggwi, tin yikkologo mengga kwak, Ala obaabut obeelom menggerak nogo yikkologwe, sepatu omaawi mendek yikko’nok nogo mengga kwak, Ala ninom lambumbinaniyak obeelom wone nogo pipuk ee’nuk nogwe, eeko logomonggotik, at maluk lombok eeke menggerak nogo nen omaale kani kunik negen namburi wage nogo, mbeenogo nappogo logobagip nduk, nggeemu langgunggologo mengga kwak, abet mba’nuk kiniki Ala oba panggombugwi, petagi langgunggologo mengga kwak, kinagap ndariyak wone aberogo kologwe, tege wooluwak kwak ti, Aberiniki nen Ala wone wo’niragagerak nogo waganggwi, eeko logomonggotik, Ala nen at eegin-omaale wurogo pinagareegerak nogo, li’luk eeppunuk, kinogogumbuk nu’lek logonip o.

18 Kinogogumbuk mondok kinom perenggologo logonet, Ala nen yeenggwaagiraawak nduk, Aberiniki nen yokkirage kagak, puk aga’lek Ala nggino yogwi, nogo yigin eekkinaka’lek kineenik logonet, it Ala apuri ake leenak abok aret inake tamban eekwi, eeko logonet,

19-20 an kunduk, obeelom wone kote kumaa-rak wonagagerak nogo, yoranet nege logokit nduk, Ala nen aret leenogo mippaneegerak kagak keele maarogo mambaneegwaarak yime logonet, nagabiti nen noone puk logorak ti lek o. Ata, wone nogo yoraakit nduk, eeke neegak, Ala nen, “Togop yoret o,” yinuk, yo’nege kenok, nagabiti mbaka’lek noone teeluk paganogo yorage logokit nduk, it Ala apuri abok aret inake tamban eeko logonet, an kunduk, nake tamban eeko logonip o.

Irip paga keyage wappiyareegerak wone

21 At ninawot niniki kunik ninowe eyabu liirogon eeke menggerak Tikikut nogo nen, an neebe nonggop logonet, eeke minggirak wone nogo, abok aret kineenu arubagip nduk, yokkira woraagin o.

22 Kineenu eeppinagarak nduk, kinowagam nappi woraminggirak wage logomenggerik, nit abok nineebe nonggop wonogwe nogo, ninabok yokkirage, ndi, kiniki eyak wappinagage, eeri woraagin o.

23 Kit ninoreewi Ala apuri abok aret abet mba’nuk, kiniki ugun obeelom ambit lambunik logonet, nabuwa- kabuwa mbako logobagip nduk, ninogoba Ala ninowe Yetut Keritut imbirak nen eeppinagago logowak o.

24 Ninowe Yetut Keritut kit kiniki kunik eekwi nogo, lek aga’lek mondok kundugu wonogwe kiinok, kinabuwa mbake logonet, kinarum logogin o. An Pawulut nen abu aret yokkiragi o. Noreewi wa!

GALATIYA



Mbuku Nggalatiya yi, eebe mbanak pekkaga’lek logonet, aa’nduk pekkoorak nogo yi o.

Mbuku Nggalatiya mbanak yi, it Ala apuri o Nggalatiya kuwak eekwi nogo nen yogo logonet, “It Yakuri mendek lek endekem konenggulik mendek Ala apuri aruwok nduk, Yetut eeke nagagerak obeelom wone abet mba’nuk, waganggwi iinok, nit Yakuri wone yugu ndak-ndak eeko logorak ilik, lek a?” yinuk, yogwe iinok, at Pawulut nen it yorage logonet, “Nit wone yugu eekwi ti paga, Ala apuri aret o, yuurak ti, meek o. Ata, niniki Yetut oba panggombunuk abet mbakwi ti paga, Ala apuri aret wonogwe o, yuurak ti perak, op o,” yinuk, yoragagerak. Wone yugu ti paga it Pawulut inom ogoorak nogo nen Ala apuri o Nggalatiya wonogwe me, muk inowagam unggwi wagaarak wonogwe iinok, yoragagerak. O Nggalatiya ti, it aap Oroma unde menggam propinsi ambi endage Nggalatiya aret. Ndi, it unggwi wogogwaarak ti, “Nit Yakuri mendek wone yugu eekwi paga Ala ninom kunik logogun,” mbako nogogwaarak kenok yoragagerak.

At Pawulut nen mbuku Nggalatiya liiru mbaneegerak nogo ti, it Ala apuri wone alik mamunik waganggwi paga iniki nomok ari kero, wone obeelom wone aa’nduk waganeegwaarak nogo, liirogon nggirik-nggerok porogo logowak nduk, yoragagerak. At liiru mbanogo Ala apuri o Nggalatiya wonogwe me nappiyareegerak nogo ti, wone obeelom wone mamunik waganeegwaarak nogo mbo punuk, wone alik ngget mendek mamunik nogo mugurok noorak eeko mbareegwa, at Pawulut nen, “Kit wone obeelom wone aa’nduk waganeegutak nogo, mbo puurak mage o. Ata, liirogon porogo logonet mugurok nogo logonip o,” yinuk, yoragagerak. “An Keritut ayonggo aret o,” yinuk, oone omaawi aret yoragagerak. “An Keritut ayonggo agagirak nogo ti, aakumi nggween paga mendek nen eerogo panulik o. Ata, Ala yonggo logonet yorage logokit nduk eerogo paneegerak o.

Ndi, an eeriyak nduk yonggo paneegerak nogo ti, it aakumi Yakuri endekem mendek aa’nduk yorage logokit nduk yonggo paneegerak o,” yinuk, yoragagerak (1:2). Yorage nagagerik, “Ala abet mbakwi ti paga nit Ala ninom ambit lambunik logogun o,” yinuk, yereegerak nogo pasal 3-4 wonage, ndi, pasal 5-6 irip paga yoragagerak nogo ti, “Nit aakumi niniki kunik eeginako monggoorak nogo ti, Keritut abet mbakwi paga aret o. It Ala apuri obeelom eeko menggaarak nogo ti, wone yugu eekwi paga lek o. Ata, abet mbakwi paga nen aret o,” yinuk, yoragagerak nogo liiru mbanak wonage o.

---------------------------------

PAWULUT NEN ALA APURI O NGGALATIYA MENDEK INAKE LIIRU MBANOGO NAPPEREEGERAK WONE

1 1-2 It aakumi nen mippanugwi, aap ambi iniki koombunuk, mippanege, eerulik o. Ata, at Yetut kambunuk nogo menggam nen eenik agago mippereegerak ninogoba Ala ninowe Yetut Keritut imbirak nen, nappiigak mendek agago mippaneegwaarak an Pawulut nogo nen, kit Ala apuri o Nggalatiya kuwak eerit nogo monggotak nogo, wone ambi yokkira o. Noreewi apit ninom wonogwe nogo nen keyage wakkinako o.

3 Ninogoba Ala ninowe Yetut Keritut imbirak iniki kunik nen wokkirogwe, kiniki ugun tayenak ale’nggen logobagip nduk, eeppinagagwi, eeko logogun o.

4 O yogondak yi paga, it aakumi nggween paga mendek nen maluk mban eerit nogo menggaarak nogo, ninom eekwi niyo, ndinogo wo’ninabikit nduk, at ninogoba Ala mbareegerak nogo ndak-ndak, nit maluk eekwi niinok, ninowe Yetut Keritut nen, “Inake kambikit o,” yinuk, ninake kambeegerak.

5 At Ala nen eeppinaniyak kooneegerak paga Keritut ninake kambeegerak me, “Ala endage mondok-mondok tiyappogo logowok o,” yinuk, abet aret yokkiragi o. Amin!

“Wone obeelom wone ti, ambit aret,” yoragagerak wone

6 At Keritut kinabuwa mba’nuk kambeegerak nogo paga, Ala nen obeelom eerogo pinagakit nduk miikkinabeegerak nogo kagak mbo punuk, wone alik mendek ambi mbet-mbet woorak eekwi kiige nagarik, “Wi!” kirage agarik o.

7 Wone obeelom wone alik ambi inom wonage lek aret kwe, it aap ando nen Keritut eeke nagagerak obeelom wone nogo, “Abut laganuwok o,” yinuk, wone alik ambi inom nabenogo agan nugwi ti paga, kit kiniki naalop-kaalop eerogo pinagagwi iigirak me nduk, yokkiragi o.

8 Togop me, nit obeelom wone yaga ambi nen ilik, it mbogut paga nugu menggaarak malayikat ambi nen a, wone aa’nduk yokkirogogurak waganeegutak nogo kagak, alik ambi yokkira wogwe iinok ti, Ala nen pulunogo piyamenggerak aret kambuwak o.

9 Kit aa’nduk obeelom wone waganeegutak nogo kagak, aap ambi nen wone alik mendek ambi wonok yokkira wage kenok, “At kugi pulu aago pogom logonet, kambuwak o,” yinuk, yokkirogo nogogurak nogo ndak-ndak yogondak ambinom yi aret yokkiragi o.

10 An yokkirage ti, aakumi inikilom nombaruwak nduk ari ilik, Ala inikilom nombaruwak nduk ari a? Ndi, an aakumi nen tiyappanuwak nduk ari minggirak mbakop? Lek o. An aa’nduk aakumi inikilom mbaruwak nduk ari nagagirak nogo ndakndak ari logonetak en, yogondak an Keritut ayeloman logonetak lek o.

Pawulut nonggop togon nappiigak agagerak wone

11 An wone obeelom wone yoranet nege minggirak nogo ti, it aakumi nen iniki koombunuk agan nugu menggaarak nogo mendek wagangge nagagirik, yoranet nege logolik o, yinuk, kineenu arubagip nduk yokkiragi o, noreewi.

12 An yorage minggirak nogo ti, aakumi inoone yugu waganeegirak lek o. Ndi, it aap ambinen mamunnereegwaarak paga agan nege minggirak kunduk lek mban. Ata, Yetut Keritut nen lalin negen eeppaneegerak paga yoranet nege minggirak o.

13 An it Yakuri inoone mugurok nage logonet, eerit nege nagagirak nogo, kit muk konenggo nogogutak o. Ala apuri kuwak eerit nogo menggaarak nogo, ambi teppiyoorak mbarulik abok aret lek eerogo piyaakit nduk, mondok tigiren-muguren nege nagagirak nogo kineenu o.

14 Nit Yakuri inoone mugurok nogo logonet, an ninom ndak-ndak ndarak noreewi ando we mbuuluk negen eekwi iigak, an perak nombomini eeko nogogwaarak nogo, niniki aganggen kerek togon mugurok nage logonet, mondok ndak-ndak aret eerit nage nagagirak nogo ti, kineenu mban o.

15 Togop tit eerit nage neegak kwe, nagalo inikime awo nda’naga’lek neegak, at nabuwa mba’nuk, mii’nake nagagerik, yonggo paneegerak Ala nogo nen

16 it aakumi endekem konenggulik mendek an yoranet nage logokit nduk, at aput Yetut ni’neyoorak inikilom nomba’nuk, ni’neege mbareegi, “Yi nonggop ee’naki?” yinuk, it aakumi ambi nen yo’niruwak nduk, inowagam yora nage,

17 ndi, an nappiigak awo mippangga’-lek kagak, it inaa’nduk nappiigak mendek o Yerutalem wonogogwaarak nogo, inowagam yora nage, ti eerulik. Ata, an o Arap nagagirak time wonage nagagirik, peebi niyok paga o Ndamitik aret wagagirak.

18 Ti’nuk, tahun 3 eeppunuk, aap Kepat pekkaagin o Yerutalem nage nagagirik, nimbirak abet aret nogo 15 yereegirak kwe,

19 it nappiigak ando ti, an nenegen abu iyoolik. Ninowe Yetut awuluk Yakobut nogo, alik mban nenegen kagagirak o.

20 An liiru mbanggirage yi nogo ti, pilit lek Ala enggaanom paga mondok abet aret mbanggiragi o.

21 An aap Kepat nimbirak wonagagirik, ti’nuk, o Tiriya inom, Kilikiya inom, wage nagagirik, o nogome enaagan-ambokan nege neegak,

22 it Keritut apuri o Yureya kuwak eerit nogo menggaarak nogo nen, neebe inigen neyoolik kwe,

23 it aakumi nen yogo logonet, “Nit abet mbakwi wone nogo, aa’nduk at nen lek eerogo puurak nduk, ti’niren-mu’niren nege nagagerak nogo kwe, yogondak wone nogo aret woppunuk, yoranet nege agaarik o,” yinuk, yogwe konenggo nogogwaarik,

24 “Wi!” yinuk, an eeke nogo paga Ala endage tiyappogo nogogwaarak.

2 Pawulut oreewi nappiigak inom eereegwaarak wone

1-2 Ti’nuk tahun 14 eeppunuk, an ne ambinom o Yerutalem naakit nduk, Ala nen lalin negen niniki koonogo panege mbareegi, aap Mbaranabat nimbirak nogo logonet, at Titut nogo waganggak nogogurak. Nogo nogogurik, wone obeelom wone it aakumi endekem konenggulik mendek yorage minggirak nogo, it ninoweewi inendage warak Ala apuri o Yerutalem unde menggaarak nogo, “Yorage neenok, it nen, Kat wone alik yorage menggendak keego, yinuk, yo’nugwi iinok, Yoranet nege nagagirak inom, yorage minggirak inom, we aanom warogo eeke nagagirak kagi,” yinuk, mbake neyo, nagabiti mbake logonet, it nogo mban inaa’nduk inalik aret paganogo yoragagirak.

3-4 Nogo yorage nagagirik, at ninore ninom nogogurak Titut nogo, aap Yunani mendek me, it aap ando we piliret, “Nit kinoreewi aret o,” yinuk, ninenggela’me unggwi wogogwaarak nogo nen, “Agabolo mbaniyak,” mbakwi iyareegurak kwe, it ninoweewi nogo perak, “Mbaniyak,” yo’- niraga’lek puk mban wonogwe iyareegurak. It aap ti, nit Keritut Yetut ninom kunik logonet, wondet agagopinaneegerak wone kologo logonet, Yakuri wone mbo pereegurak nogo, ambinom eeko logorak yilinogo pinanuwak nduk, unggwi wogogwaarak kwe,

5 kit Ala abet aret ari menggerak wone obeelom wone waganeegutak nogo mban enaani porogo logonet, eerit nogo logobagip nduk, it eeriyak nduk unggwi wogogwaarak nogo, “Ambiriluk ambi eeruwok o,” yinuk, “E o.” yoroolik mbo piyareegurak.

6 Ndi, it ninoweewi inendage warak yagarak nogo ti, Ala nen ninetenggen maloppinaninuk, ambi yi, iya, ambi yi, meek, ninombakeelik me, an togon inendage ti paga iya mbakeelik kwe, it ninoweewi inendage warak me, it nogo nen, “Kat yorage menggendak ti, wone yi inom eeko logowak nduk yorage logot o,” yinuk, an yo’nugwi lek puk mban wonogwe iyareegirak.

7-8 Ala nen at Peterut it Yakuri mendek yorage logorak unde eeppereegerak kwak, an togon, it aakumi konenggulik mendek yorage logorak unde eeppaneegerak me, wone obeelom wone it aakumi inagabolo mbanak mendek Peterut nen yoranet nage kagak, Ala nen it eeppiyoorak mbareegerak nogo kokwak, an ndakndak obeelom wone it aap endekem konenggulik mendek yoranet nage neegak, it eeppiyoorak mbareegerak kogo nogogwaarik,

9 it Ala apuri kuwak eerit nogwe pippiirogo menggaarak o Yerutalem wonogwe nogo, Yakobut kunduk, Peterut kunduk, Yaya kunduk, nogo nen Mbaranabat nimbirak yo’nirogo logonet, “Ala iniki kunik nen unde eeppinagareegerak me, op aret o. Kit aakumi endekem mendek yora nogwe, ndi, nit inagabolo mbanak mendek yorogwe, eeko logowok o,” yinuk, keyage warogo nappinaneegwaarak.

10 Nappinani wogo logonet, “It aakumi ineenggi lek tebenak wonogwe nogo, inabuwa mbako logonip o,” yinuk, ti mban yo’nirogo mbareegwa, an kunduk ti, niniki lunik logonet, eerit nage minggirak me, “Op aret yo’niraga o,” mbakak wogogurak.

Pawulut nen Peterut enggali wareegerak wone

11-12 Ti’nuk, peebi at Yakobut nen awuri nappiya wagagerak nogo, awo waga’lek iigak, at Peterut nogo nen o Andiyokiya wage nagagerik, aap endekem konenggulik mendek inom mbi ugun nengge nagagerak kwe, Yakobut nen nappiya wagagerak nogo, wogwe iige nagagerik perak, “It yi, inagabolo mbanggo menggaarak me, nonggop yo’neremengga?” yinuk, agabiti nen ogookkolagagerak ti, maluk aret eereegerak me, an nggwok paga enggali wappereegirak.

13 Ti’nuk, it aap Yakuri mendek ando Ala apuri ogogwaarak nogo, Peterut iniki mbere eeke kogo nogogwaarik, it ndak-ndak ogookkologo mbareegwa, aap Mbaranabat kunduk, it Yakuri mendek iniki mbere ogwe iige nagagerik, “Ie! An nonggop eeri?” mbake nagagerik, Peterut inom aret nabennagagerak.

14 Ndi, an togon Ala nen abet aret yereegerak obeelom wone yugu kagak alik eerit nugwi iige nagagirik, it apit inenggaanom paga Peterut yoge logonet, “Kat aap Yakuri mendek aret kwe, it Yakuri mendek eeko mengga kwak eeka’lek logonet, it endekem mendek eeko menggaarak nogo op aret eekendak kwe, yogondak it endekem mendek nen it Yakuri mendek eekwi kwak eeko logowak nduk, nonggop nduk mamunirage agandik o?” yinuk, enggali wappereegirak. Yakuri endekem mendek inom abet mbakwi paga obeelom eeppiyoorak wone

15 “It aap endekem konenggulik mendek ti maluk mendek o,” yogwe nogo, nit aap togoti mendek lek o. Nit aap Yakuri mendek abet aret nda’-nogogurak kwe,

16 Ala nen wone Muta yoreegerak nogo ndak-ndak eekwi niinok, “Aap yi, oba lek o,” yinuk, obeelom agago pinanigin lek o. Ata, Keritut Yetut abet mbakwi nogo paga, “Aap yi, oba lek o,” yinuk, obeelom eeppinanege menggerak nineenu me, nit togon Keritut Yetut abet mbareegurak o. Wone Muta yoreegerak nogo eekwi paga, “Aap yi, oba lek o,” yinuk, obeelom agago piyaagin lek me, nit Yakuri mendek kunduk, obeelom agago pinanuwak nduk, wone Muta yoreegerak nogo eekwi lek o. Nit togon, Keritut abet mbareegurak aret o.

17 Keritut niniki abet mbakwi paga, “Aap yi, oba lek o,” yinuk, nit obeelom agago pinanuwak nduk, eeko logonet, “It aakumi endekem mendek maluk eeko menggaarak ndak-ndak, nit eeko monggoorak kogo o,” yinuk, mbako logonet, “Keritut abet mbakwi wone nogo paga ninomaluk kenom agagerak me, Keritut ti maluk aret o,” yinuk, yuurak op mbakop? Mondok mage o, noreewi.

18 An mbo pereegirak nogo waganogo obaane’me eeke neenok, it aakumi nen, “Op eeriyak kagak mbo pereegerak nogo ti, maluk aret eereegerak o,” yinuk, nombarugun lek mbakop? Togop aret nombarugun me,

19 wone Muta yoreegerak kagak alik eereegirak paga noorogo paneegerak kambeegirak negen me, yogondak, “Yogop ee’nu, ndogop ee’nu,” yo’nege nogo, an koneniyak mondok meek o. An Ala ake mban neenik agarik o.

20 An Keritut nimbirak eyo karo-karo paga nabenogo paneegwaarak me, kambeegirak. Ndi, yogondak eerit nage minggirak nogo ti, an nomaawi paga lek o. Ata, Keritut omaawi eeppanege kagak eerit nage minggirak me, an nggween paga yime neegak, at Ala aput nabuwa mba’nuk, nake kambeegerak me, at abet mbake logonet, niniki at oba panggombunuk, eerit nage agarik o.

21 Wone Muta yoreegerak nogo, nit eekwi paga, “Aap yi, oba lek o,” yinuk, obeelom eerogo pinaniyak op mba’netak en, Keritut we aanom warogo ninake kambeegerak mba’- netak o. An mbo pereegirak nogo obaane’me eeke paga Ala iniki kunik en eeppinaniyak kooneegerak nogo, meek eerogo pukwak, an togop eerigin abu lek o, noreewi.

3 Niniki abet mbakwi niinok, obeelom agago pinanigin wone

1 Kit Nggalatiya mendek yi wae. Yetut Keritut eyo karo-karo paga kambeegerak wone nogo, kumaarak lek mondok kin paga aret paganogo yokkirage nagagirak konenggo nogogutak kwe, yogondak ta nen kugi pulunogo pinagagerak kenok, kiniki lek kumili negen agan nugu ogotik?

2 Kit wone onggo ambi yo’nirubagip nduk, yokkiraakit mbakirak nogo yi o. Wone Muta yoreegerak nogo, kit eerit nogo nogogutak paga Aberiniki waganeegutak ilik, obeelom wone konembunuk, abet mbareegutak paga waganeegutak a? Mbet yo’ninip nda!

3 Kit kiniki ngget ndakkinabeegerak nogo ti, Aberiniki nen aret kwe, yogondak wone Muta yoreegerak nogo eerit nogwe paga, “Niniki kole eekkolaawok o,” yinuk, eeko ogotik ya? Kit kiniki lek wi negen aret eekwi kiigi o.

4 Kit wone waganeegutak nogo paga mondok alik negen piyak-payak eerogo pinagagwi iigak, kiniki yanggonak logonet, waganggo nogogutak nogo ti, we aanom warogo waganggo nogogutak ya? An togop mbake lek o, noreewi.

5 At Ala nen Aberiniki wokkirage, ndi, kinenggela’me eerubok mendek eeke, eeke menggerak nogo ti, kit wone Muta yoreegerak nogo ndak-ndak eekwi paga eeke menggerak ilik, obeelom wone konembunuk abet mba’nuk, waganeegutak nogo paga eeke menggerak a? Kit yinip nda!

6 “At Abarakam iniki Ala oba panggombunuk, abet mbake mbareegi,Ala nen, Aap yi, iniki koonak abu obeelom aret kagi o,” yinuk, yereegerak liiru mbanak nogo liippinip o.

7 Liiru mbanak ti ndak-ndak, it aakumi abet mbakwi nogo mban Abarakam ombowologwe wonogo menggaarak kogo o.

8 Obeelom wone awo kenom ari waga’lek kagak, at Ala nen, “Yi aakumi ndi aakumi o nggween paga yime abok aret kat paga inale’nggen kogo logogun o,” yinuk, Abarakam yoreegerak ti paga it aap Ala nen yorage kagak yoraga nen, “Aakumi endekem mendek abet mbakwi iinok, Ala nen, It yi, inoba lek o, yinuk, obeelom agago piyaagin,” yelok kaawak nduk, Abarakam yoreegerak me, yelok kogo nogogwaarik, liiru mbaneegwaarak.

9 Togop me, at Abarakam abet mbake mbareegi, Ala ale’nggen at oba pereegerak nogo ndak-ndak, nit togon abet mbakwi niinok, Ala nen ale’- nggen ninoba pinanigin aret o.

10 Ala nen ari logonet, “Aap ambi eeko logorak wone yugu liiru mbanak yi, porogo logonet, liirogon eeka’lek kenok, at pulinik aret logowak o,” yinuk, yereegerak liiru mbanak ndakndak it aakumi nen, “Nit obeelom agago pinanuwak nduk, wone Muta yoreegerak nogo ndak-ndak aret eerit nogo logowok o,” yinuk, wone ti paga iniki panggombunuk eeremenggaarak kwe, ndak-ndak eeriyak meek kenok, pulinik aret me, kambit nogo logogun aret kogo o.

11 “It aap iniki abe koonak nogo perak, abet mbakwi ti paga, ineenik aret logogun o,” yinuk, yereegerak liiru mbanak ti paga, wone Muta yoreegerak ndak-ndak eekwi paga Ala nen, “Aap yi, oba lek o,” yinuk, obeelom eerogo piyaagin lek nineenu aret o.

12 Eeko logorak wone yugu liiru mbanak panggombunuk, “Obeelom eerogo pinaniyak o,” yinuk, eekkoloorak wone ti, abet mbakwi paga ee’ninaburak wone ndak-ndak lek alom alik aret kagak kwe, “Eeko logorak wone nogo it mondok porogo logonet, liirogon eerit nugwi paga ineenik aret logogun o,” yinuk, liiru mbanak me, aap ambi wone ti, abu ndak-ndak eeke kenok, at abet aret eenik logogin o.

13 Ndi, Ala wone mbanak paga nen ari logonet, “Aap ambi warogo eebe eyo karo-karo paga tugunogo pugwi kenok ti, Ala nen pulunogo pege menggerak o,” yinuk, yereegerak liiru mbanak ndak-ndak, wone Muta yoreegerak kagak alik eeko nogogurak ti paga, nit togon kambuwok nduk, pulunik aret wonogogurak kwe, lek aruwak nduk, Keritut ninobaane’me pulunogo pege mbareegi, eyo karokaro paga tugunogo pereegwaarak ti paga, ninonggo mbambunuk, wondet eerogo pinaneegerak wonogo ogoorik o.

14 Ti eereegerak nogo ti, nit abok aret niniki abet mbakwi paga Ala nen “Aberiniki wokkiraagin o,” yinuk, abok yo’niragagerak nogo, waawok nduk, Ala nen, “Nale’nggen koba pagagin o,” yinuk, Abarakam yoreegerak nogo ti, Keritut Yetut eeremenggerak paga it aakumi endekem konenggulik mendek ninom niniki ale’nggen mbaruwok nduk, eereegerak kogo o.

Wone Muta Abarakam imbirak wakkagak yoragagerak wone

15 Noreewi o. Nit yogo monggoorak ambi wakkagak yuwok o. Nit aap nggween paga mendek aret kwe, aap ambi ninom wone mbambunuk, “Mondok ndogop eeruwok o,” yinuk, nineenggi amburu pugwi niinok, aap alik ambi nen wone ti, taganogo mbo pege, ndi, at alik ambi nen wone alik ambi inom nabenogo pege, eeriyak mondok meek aret kogo monggoorak nogo ndak-ndak,

16 at Abarakam ombowologwe inom peebi eeriyak wone Ala nen Abarakam yoge logonet, ombowologwe ineebe ambik kenok, “Kombowologwe o,” yinuk, ti yoroolik. Ata, eebeambit Keritut aret me, “Kombooluk o,” yoreegerak.

17 At Ala nen Abarakam imbirak wone mondok abuk nggaruk togon mbaneegwaarak kagak, tahun empat ratus tiga puluh eeppunuk, wone Muta yoreegerak me, peebi yoreegerak nogo paga nen, aa’nduk yugu nogo awo eeka’lek kagak, lek eerogo puurak op mbakop? Meek me nduk, yokkiragi o, noreewi.

18 Ala nen eeppinaniyak Abarakam abok yoreegerak nogo, peebi wone Muta yoreegerak eekwi paga eeppinaniyak mba’netak en, aa’nduk at Abarakam ti, yo’netak lek kwe, iniki kunik eeke logonet, yoreegerak me, abet mbakwi niinok woorak nduk, yoreegerak kogo o.

19 Ti kenok, Ala nen wone Muta yoreegerak nogo ti, nonggop nduk yoreegerak mbakop? Lek o. Abet mbakwi paga woorak yoreegerak wone nogo, eebe kin ari waga’lek kagak, maluk aa’nduk kin kogo logowak nduk, wone Muta yoreegerak ti, inom nabenogo yoreegerak. Wone Muta yoreegerak nogo ti, Ala nen nok-nok aakumi Iterali yoroolik. Ata, it malayikat nen waganogo aap nggween paga mendek ambi yogo mbareegwa, at nen wonok aakumi yoragagerak.

20 Aap mbere nen, “E o,” yinuk, eeko logowak nduk ambi yegetak wonok ambi yogak eeko menggaarak kwe, Abarakam yoreegerak nogo perak, Ala eebe ambit aret me, alik nen iniki koombunuk nggaruk togon, “Eerikit,” mbareegerak me, nok-nok Abarakam yoreegerak.

Ala nen nonggop mba’nuk Muta yoreegerak wone

21 Togop kenok, wone Muta yoreegerak inom, ndi, Abarakam abok yoreegerak wone inom, ti alom alitak mbakop? Mondok lek o, noreewi. Nit nineenik logorak nduk, wone yugu alom alik ambi logonetak en, wone ti woppunuk eekwi paga Ala nen, “Aap yi, iniki abe koonak aret o,” yinuk, yo’nirage logonetak kwe,

22 lek me, Ala nen eeppinaniyak yoreegerak nogo, nit niniki Yetut Keritut abet mbakwi paga eeppinanuwak nduk, tokkogo logonet, “It yi aakumi ndi aakumi abok aret maluk eeko menggaarak paga wam anggenogona narak negen wonogwe,” mbaruwak nduk, Ala nen yereegerak liiru mbanak wonage.

23 Nit abet mbakwi paga woorak yugu nogo, wage kenok, “Abet mba’- nuk, waganggo logowak o,” yinuk, awo kin ari waga’lek kagak, wone Muta yoreegerak paga, wam anggenogona nappiigo mengga kwak narogo pinaninuk wonagagerak.

24 Togop me, Keritut wage kenok, “Kit abet mbakwi paga, kinoba lek o, yinuk, obeelom agago pinagarak,” yo’niraawak nduk, wone Muta yoreegerak nogo nen we luulu aret ninarum wonagagerak kwe,

25 niniki abet mbakwi paga woorak nogo, muk kin ari wagagerak me, yogondak wone Muta yoreegerak nogo ninarum wonogwe lek o.

26 Kit abok Keritut Yetut abet mba’nuk, kiniki at oba panggombereegutak me, kit Ala apuri aret ogotik o.

27 Keritut kinom kumbinagage mbareegi, yiime wambeegutak me, Keritut obaabut ndak-ndak aret ogogutak o.

28 Kinobaabut ambit Keritut mendek ogogutak me, yi Yakuri mendek yi Yunani mendek, yi aap inayeloman aago mendek, yi aap inayeloman aago lek mendek, yi aap yi kwe, togop yuurak mondok lek aret o. Nit abok Keritut Yetut ninom kunik me, nineebe ambit aret ogoorik o.

29 Ndi, nit Keritut apuri abet aret wonogwe kenok, Abarakam ombowologwe aret me, wone abok yoreegerak nogo, nit aret woorak nduk ogoorik o.

Pasal 4

1 Wone yokkiragarak nogo ando ambi yi yokkira o. Aap ambi nen, “An namendek yi, napuluk tawe agekenok, unde eeppikit,” mbaketak nogo abok aret ti, apuluk amendek aret kwe, apuluk nogo tawe aga’lek kenok, tokkage kagak aakumi inabu’me inayeloman negen aret menggerak o.

2 Ogoba nen, “Ti eyom paga unde eeppikit,” mbaketak nogo, awo panggoni waga’lek kagak wulaga nogo ti, eebe inom, amendek inom, ogobamini unde menggaarak me, it inabu’me logonet, inoone liirogon konengge menggerak.

3 Ti ndak-ndak nit togon tawe aga’lek wologwe-mbuulogwe negen ugun wonogwe niigak, it aakumi nggween paga mendek nen, “Yogop eeriyak ndogop eeriyak,” iniki koonogo inapuri yoranet wundi wogo menggaarak wone nogo mendek mban konembunuk, eeko logowok nduk, keele maarak negen aret wonogogurak kwe,

4-5 wone Muta yoreegerak nit eeko logowok nduk, keele maarak negen wonogwe nogo, ninonggo mbambunuk, wondet eerogo pinanege logomenggerik, aap ambi apuluk maluk ngguungge menggi kwak, nit at apuri lombok logorak ngguunninabuwak nduk, Ala nen, “Ndiyom paga napuluk nappi woraagin o,” yinuk, kooneegerak nogo, abu aret panggoni wage mbareegi, kwe ambi nen aret ndareegerak. Ndake mbareegi, wone Muta yoreegerak eekwi nogo inom aret eerit nage nagagerak.

6 Ndi, yogondak kit Ala apuri aret me, Ala nen aput Yetut at Aberiniki nappi wagagerak nogo, kinikime logonet, “Kit kinogoba Ala aret o,” yinuk, ari menggerak.

7 Togop me noreewi o. Kit aakumi inayeloman kokwak wonogwe lek o. Kit Ala apuri lombok aret ogotik o. Ndi, Ala apuri lombok aret me, amendek unde eeppiyoorak mbareegerak nogo kit aret o.

Pawulut iniki aaninggin agagerak wone

8 Kit aa’nduk Ala kineenggo’lek logonet, kugi ti, abe mendek lek kagak, inayeloman a’nuk inoone konenggo logonet, kugiwak ogobakkigippunuk alut eeko nogogutak kwe,

9 yogondak perak, Ala kineenu ogwe, ndi, Ala nen kit togon kineebe eenu age, eereegutak me, kit nonggop nduk, wone abe yugu nogo mbo punuk, obeelom eekkinaburak lek kagak aanom warogo eeko nogogutak wone nogo, “Ambinom abu’me tebenak logowok,” mba’nuk, kiniyok paga yungguninuk wa nogo ogotik?

10 “Ne yi paga yogop eeriyak mage o. Tut ti paga togop eeriyak mage o. O omarip paga kagak, o ame kagak, togop eeriyak mage o. Tahun ti paga togop eeriyak mage o,” yinuk, yi eyom ndi eyom abok aret mage agago pit nogwe nogo, kit togon ndak-ndak liippunuk, eerit nugwi kiige nagagirik,

11 an kinake eeke nagagirak nogo ti, “We aanom warogo eeke nagagirak kulik?” mba’nuk, niniki aaninggin ee’- nake o, noreewi.

12 Kit nen an maluk eeppaneegutak kenok, yokkirage lek kwe, wone yugu liiru mbanak nogo, kineenggo’- lek logonet, abet mba’nuk Ala apuri ogogutak nogo kwak, an togon, wone ti mbo punuk, abet mba’nuk Ala aput agagirak me, yogondak an eeke nogokit ndak-ndak eeko logobagip nduk, noone nabek togon yokkiragi o.

13 An andi ee’nabeegerak me, kinenggela’me ninom logonet, iyaalok togon wone obeelom wone yokkirage nagagirak nogo kineenu aret o.

14 Andi ee’nabeegerak paga neebe abu maluk me, “Anggon lombok ndegeniyak yi, nineebi a,” yinuk, nogole nen mbo paniyak op aret kwe kagak, “Yi Ala nappiige menggerak malayikat kwak, yi Keritut Yetut kwak,” nomba’nuk, neebe wo’nako nogogutik, ndegennako nogogutak nogo o.

15 Kiniki ale’nggen ambik eekwi kiyareegirak kwe, yogondak nonggop aga o, noreewi? Nabuwa mbako logonet, “Ninigen kilirogo wogoriyak op nen, wogoruwok lak ao,” nombakwi kiyareegirak kwe,

16 yogondak kit eeko monggotak an paganogo yokkirage paga kinawim negen ogoorogo panugwi kiigi o.

17 It aap ando nogo ti, kiniki nomongginabuwok nduk, iniki aganggen kerek togon kwaakkinabit wogwe kwe, ti paga obeelom eeppinagawok nduk, kinabuwa nen kiya wogwe lek o. Ata, “Ninoone konembunuk, iniki aganggen kerek togon, mu’neren nogo logowak,” mba’nuk, kiya wogo menggaarak.

18 “Obeelom eeriyak mendek yi, ninom eeruwok,” yinuk, iniki aganggen kerek togon aakumi wogonabit wogwe ti, op aret kwe, an neebe lek neegak mban wogonabit wogwe ti mage o. Ata, neebe kinenggela’me wonage neegak wogonabit woroorak togon op mban aret o.

19 Ai, napuri, kit an niniki kunik me, kumi elege enegen paganak yagan wako mengga kwak, kit Ala apuri arubagip nduk, an kinake yagan wake aret wonagagirak kwe, yogondak kit Keritut obaabut ndak-ndak arubagip nduk, ambinom yagan wake agarik o.

20 An kinenggela’me logonet, kit eerit nugwi kiige logominggirik, noone yanggorogon yokkiroorak, “Ao,” mbake kwe, kit eekwi an kiiga’lek me, niniki piirik togon logonet, noone alik negen aret yokkirage yi abet aret o, napuri.

Kwe Agat Tara imbirak eereegwaarak wone

21 Kit wone Muta yoreegerak eeko logorak mbakwi nogo, wone Muta yoreegerak mbanak ambi yokkiraakit mbakirak me, konenggo logonip o.

22 At Abarakam apuri mbere ndaganabeegerak nogo ti, ambi kwe at ayeloman nogo nen ndake, ndi, ambi at akwe abe wogo nogo nen ndake, eereegwaarak liiru mbanak kogo monggoorak nogo o.

23 Kwe at ayeloman nogo nen ndareegerak nogo ti, it nggween paga nen ndaganako mengga kwak, ndareegerak. Ndi, at akwe lombok nen ndareegerak nogo perak, wone yugu paga nen aret ndareegerak.

24 Wone yi nogo ti, wakkagak aret o. Kumi mbere yi nogo ti, wone mbere yugu nogo kokwak aret me, ambi puut Tinayi paga nen yoreegerak wone nogo ti, kwe Agat kokwak aret. Kwe Agat Abarakam ayeloman logonet, aagalogwe ndaganabeegerak nogo inom Abarakam ayeloman tebenak wonogogwaarak nogo kokwak, it wone puut Tinayi paga yoreegerak nogo waganggwi iinok, aakumi inayeloman kokwak tebenak aret menggaarak o.

25 Ndi, puut Tinayi o Arap wonage nogo ti, kwe Agat kokwak aret me, wakkogo logonet, kwe Agat aagalogwe inom Abarakam ayeloman tebenak wonogogwaarak nogo kokwak, puut Tinayi paga, “Yogop ee’nu, ndogop ee’nu,” wone yereegerak nogo, it o Yerutalem mendek nen awo eekwi me, aakumi inayeloman kwak, wone ti abu’me tebenak wonogwe iigo o.

26 Ndi, o Yerutalem agi mbogut paga nogo ti, at akwe abe wogo nogo kokwak me, at Tara nen wone yugu abet mbareegerak paga aagaluk ndareegerak kokwak, nit kunduk,“Yogop ee’nu, ndogop ee’nu,” yereegerak nogo eekwi paga lek o. Ata, abet mbakwi paga o Yerutalem agi mbogut paga mendek ogoorik o.

27 Ala wone mbanak paga nen ari logonet, “Kwe ogonggelo nen mbo pereegerak nogo aagalogwe ambik lombok wonage, Ndi, kwe ogonggelo warak aagalogwe mbereeluk wonage, eekwi me, At aagaluk ndaka’lek kwe wubili ti, iniki ale’nggen mbake, Kwe enegen paganak yagan waka’lek ti, ale’nggen inikime nggelok ari logonet, keyage wake, Eeke logowak o,” yinuk, yereegerak liiru mbanak nogo ti, nit abet mbakwi apit ninowogolo kwe Tara aret o.

28 Ndi, noreewi o. Kwe Tara nen wone yugu abet mbareegerak paga Itak ndareegerak nogo kokwak, nit togon Ala wone yo’nirage abet mbakwi paga at apuri aret nda’ninake menggerak o.

29 Ti eyom it nggween paga mendek nen ndaganako mengga kwak ndarak nogo nen, Aberiniki nen wone yoreegerak paga ndarak nogo, miyuk-meya eerogo tebenogo pit nage nagagerak nogo kokwak, yogondak ti ndak-ndak, it puut Tinayi paga yoreegerak eekwi nogo nen, nit abet mbakwi nogo miyuk-meya eerogo pinanugo menggaarak kwe,

30 Ala wone liiru mbanak nogo ngge mbanak mbakop? “Kat keyate an kakwe abe wogo naagaluk wulaga Itak nogo kolage logonet, at kwe nayeloman Agat aagaluk Itamayen yi, inom wogoriyak lek me, kwe ti, aagaluk imbirak mbet mugogo wumbiyet o,” yinuk, Abarakam yoreegerak liiru mbanak wonage me,

31 nit kwe ayeloman nogo owowologwe lek o. Nit kwe abe wogo nogo owowologwe aret o. 5 Keritut nen wondet agago pinaneegerak wone

1 Nit wondet aago nugu logowok nduk, Keritut nen wondet agago pinaneegerak me, eyo aaninggin tapi inuut paga pogo mengga kwak, aaninggin ambinom kinoba pinagawok nduk, “Yogop ee’nu, ndogop ee’nu,” wone yugu nogo mendek ambi yokkira wogwe iinok, inoone konengga’- lek mondok kinogogumbuk logonip o.

2 Kit liippatubagip nduk, an Pawulut nen wone ambi yokkira o. Kit kinagabolo mbaniyak mbakwi kenok, Keritut nen eeppinagarak mbake nogo, ambi eeppinagagin mondok lek aret o.

3 Kit kinagabolo mbaniyak mbakwi kenok, wone, “Yogop ee’nu, ndogop ee’nu,” yugu liiru mbanak nogo, ambiriluk ambi eeriyak lek ti lek mondok tigitogon eeko logorak ariyak me, mbo pubagip nduk, muk yokkiragagirak me, ne ambinom yokkiragi o, noreewi.

4 Wone Muta yoreegerak nogo, eekwi paga, “Noba lek, neyaawak o,” yinuk, obeelom eekkoloorak mbakwi nogo, Keritut kinom ogookkologwe me, Ala iniki kunik nen eeppinagarak kooneegerak nogo lek eerogo pako ogotik.

5 Nit abet mbareegurak nogo paga Aberiniki nen eeppinanege kagak, Ala nen, “Aap yi, iniki abe koonak aret o,” yinuk, obeelom agago pinaniyak nogo, “Mbet-mbet eerogo pinanuwak lak ao,” yinuk, niniki lunik logonet, tokkogo ogoorik o.

6 Nit Keritut Yetut ninom kunik logonet, ninagabolo mbanak kenok, mbanak lek kenok, ti iya lek o. Ata, niniki abet mbareegurak paga aakumi inabuwa nen obeelom eeppiinet nogo logorak nogo perak iya o.

7 Ala abet aret ari menggerak wone nogo, kit aa’nduk, kiniki aganggen paga op aret mugurok nogwe kiige nagagirak kwe, Ala wone mbo pubagip nduk, ta nen kiniki nggagambunuk nomonggiren nage agaarik o?

8 Ala wone mbo punuk, alikeerit nugwi nogo ti, at yonggo pinagareegerak nogo nen yokkiroolik o.

9 “Roti piike menggerak mendek mbuuluk roti enggela’me pugwi iinok, roti eebe abok aret piike menggerak,” nogo o.

10 Nit ninowe ninom ambit kunik me, an mbake minggirak nogo, kit ndak-ndak mbako logonet, eerit nogo logorak abet aret kinomba’nuk yokkiragi o, noreewi. Ndi, at nomonggiren nage nogo perak, Ala nen maluk onggo eeppigin me, agabiti mbake logowak o.

11 Ndi, noreewi o. An perak, alom ngge paga piyak-payak ee’nakwi mbakop? An, “Kinagabolo mbaniyak o,” agan nege logonetak en, piyak-payak agago paninetak lek kwe, Yetut eyo karo-karo paga kambeegerak wone yoranet nage logonet, “Kinagabolo mbaniyak lek o,” yinuk, non mbanogo piinet nage paga, inanini nombako logonet piyak-payak ee’nako agaarik o.

12 It aap kiniki abut laganit unggwogwe nogo, inagabolo ti mban mbaniyak lek o. Ata, eebe inom aret mbanogo nappako logowak nduk, teppiyaanip o.

13 Noreewi o. Kit perak, wondet aago nugu logobagip nduk, Ala nen miikkinabeegerak kwe, “An nanonggwan wondet agago paneegerak me, niniki nengge kenok ugun eerit nage logi o,” yinuk, yuurak ti mage o. Ata, nabuwa-kabuwa mbako logonet, kinoreewi kinom yeenggwayeenggwa eeko logonip o.

14 “Ineebe iniki kunik eekkologo menggaarak ti kwak, aakumi inom menggaarak ti togop aret iniki kunik aganako logowak o,” yinuk, yo’niragagerak nogo ti, wone yugu liiru mbanak eebe tigitogon eekwi ti aret o.

15 Kit neyak-keyak yogo logonet, at ambi nibinogo nappegak eekwi paga kineebe lek eerogo pakwi kiyo, liippogo logonip o.

Aberiniki nen ari mban mugurok noorak wone

16 Togop me, Aberiniki nen yokkirage kagak eerit nogwe kiinok, kiniki maan mendek nen maluk eeriyak eekkinake nogo, mugurok noorak eekkinabigin lek o, yinuk, yokkiragi o.

17 Niniki maan mendek nen Aberiniki warikit mbake, ndi, Aberiniki nogo nen niniki maan mendek warikit mbake, eeko logonet, imbirak wim negen ogoorak togon wonogwe me, kit eeriyak mbarumonggotak nogo, eeriyak meek aret kaamunggup o.

18 Ndi, Aberiniki nen yokkirage nogo eerit nogwe kiinok perak, wone yugu liiru mbanak nogo abu’- me logomunggup lek o.

19 Iniki maan mendek paga eeko menggaarak nogo yi o. Kumi ugun wurinabit nugwi, iniki kumi paga mban lunik logonet ugun-ugun aganabit nugwi, iniki nengge kenok mugurok nogwe,

20 kugiwak amili kunggwi, magagirak paga aakumi inookwi, iniki ogoorik-ogoorak wonogwe, wone wakwi, nuwa-kuwa yogwe, inanini mbet-mbet wungge, an eeke mban op mbakwi, an iya kat iya yogwe, iniki nen koombunuk pilit pugunogo agan nugwi,

21 neebikeebi yogwe, amburu nenok kumilikumili agan nugwi, kwaanggen wappunuk inoone amburu paga kumi ugun-ugun eeginabit nugwi, ti mendek abok aret it eerit nugwi iinok, at Ala abu’me piige menggim nogome unggwi nagun mondok lek aret o, yinuk, aa’nduk yokkiragagirak nogo aret yokkiragi o, noreewi.

22 Togop kwe, eyoonggen abe yi’nage menggi kwak, Aberiniki ninikime logonet, eerit nogo monggoorak nogo yi o. Aakumi inabuwa mbakwi, niniki ale’nggen mban mbakwi, niniki ugun tayenak wonogwe, niniki aanaganggenggwi lek kwi’ndak wonogwe, ninobaabut abu obeelom wonogwe, aakumi obeelom eeppiinet nugwi, liippunuk mban eerit nogwe,

23 niniki yanggonak wonogwe, eeriyak niniki nengge kenok mbetmbet tebenogo pugwi, eeko monggoorak ti aret o. Ti eeko monggoorak nogo eeko logorak mage yugu ambiwonage mondok lek o.

24 Nit Keritut Yetut apuri kenok, niniki maan mendek paga nen maluk eeriyak niniki nengge nogo, mondok warogo tebenogo punuk wonogo ogoorik o.

25 Nit Aberiniki nen pi’niren noorak mbakwi kenok, at yo’nirage nogo mban aret eerit nogo logowok o.

26 Kit wogoppako logonet, an iya kat iya yogwe, at ambi eeke paga at ambi iniki warogo pegak eekwi, obeelom eeppugwi iinok, nuwa-kuwa yogwe, eeko logogup o.

6 Yeenggwa-yeenggwa eeko logorak wone

1 Noreewi o. Kinore ambi perak togon yigeebu wangge kenok, kit aap Aberiniki kinom kunik monggotak nogo nen, “Noreeluk iniki nggagangge mbaki, yigeebu wanggerak nogo kokwak, an togop wangge neyo nagabiti o,” yinuk, kinoone yanggorogon awone mbanggo logonip o.

2 Aaninggin kinoba age kenok, yeenggwa- yeenggwa eerumonggotak paga Keritut nen, “Ndogop eeko logonip o.” yo’niragagerak wone yugu nogo ndakndak aret eeko logomunggup o.

3 Kit aap iya lek kwe, “Nit iya o,” mbakwi kiinok, kit aret kinambokan laganggologo ogotik o.

4 Kit ambi nen at ambi eeke wakkagak eeko logogup o. Ata, kinalitak lombok eeko monggotak nogo wakkaanuk, op kenok kiniki ale’nggen mbakwi, ndi, maluk kenok mbo pugwi, eeko logonip o.

5 Nit ninalitak ninobaalombok koonggologo logowok o.

6 Nit Ala wone konenggo monggoorak nogo nen, ninamendek obeelom nogo mogonogo ninogobamini mamunnirogo menggaarak nogo wogorogo logorak ti op aret o.

7 Ala ambokan laganggulik kagak, ambokan laganggwi kiinok, kit aret kinambokan laganggologwe me, liippako logonip o. Aap ambi awi yaremenggerak nogo ti, anggen ti mendek aret mbanggolage menggerak me,

8 kit kiniki maan mendek nen eeriyak eekkinake nogo, eerit nugwi kiinok, anggen yugu maluk mendek mbanggologwe nogo kokwak, kineebe aret kambumunggup o. Ndi, Aberiniki nen yokkirage nogo mban mugurok nogwe kiinok perak, anggen yugu abe mendek mbanggologwe ti pogom, mondok-mondok kineenik aret logomunggup o.

9 Togop me, nit yi obeelom ndi obeelom eerit nogo logonet, anggon-panggon ee’ninake kagak, mbo pega’lek mondok aret eerit nogwe niinok, anggen yugu obeelom mbanggologwe nogo kokwak, nit onggo wo’niroorak nineenu me, ta’liila ee’ninake kenok mbo puurak mage o. Kagak aret eerit nogo logowok o.

10 It yi aakumi ndi aakumi abok aret obeelom eeppiyoorak, “Nanonggwan aga o,” yinuk, obeelom eeppiinet nogo logonet kwe, it ninom ndak-ndak abet mbakwi kenok perak, logorogon obeelom eeppiyoorak mondok aberak aret logonip o.

Oba aberak logowak nduk, irip paga yoragagerak wone

11 An neenggi lombok paga liiru yo’nggok lombok mbanggiragi yi kaanip o.

12 It aakumi nen, “Ia!” ninombaruwak nduk, wogoppatit nugwi nogo ti, Keritut eyo karo-karo paga kambeegerak wone yoranet nugwi paga piyak-payak eeginaburak inagabiti mbako logonet, “Kinagabolo mbaninip o,” yinuk, inoone omaawi paga yokkirogo menggaarak.

13 It inagabolo mbanak nogo nen wone Muta yoreegerak nogo ndak-ndak eeka’- lek logonet kwe, kit mban eeko logobagip nduk, yokkirogwe nogo ti, “Nit ninapuri ambik aga o,” yinuk, wogoppatuwok nduk, yokkirogo menggaarak.

14 Ndi, an perak, ninowe Yetut Keritut eyo karo-karo paga kambeegerak wone nogo abet mba’nuk, waganeegirak ti paga, it nggween paga mendek nen eeko menggaarak ti, aap kanggaatak inoone yogolik nogo pogom me, it eekwi nogo an ambieeke logokit nduk, yo’niriyak meek aret o. Ndi, an kunduk kambeegirak negen aret me, it nen an yo’nugwi nogo kunduk, koneniyak meek me, an eeke minggirak paga wogoppatiyak lek o. Ata, ninowe Yetut Keritut eyo karo-karo paga kambeegerak wone nogo mban tiyappege agarik o.

15 Inagabolo mbanak kenok, mbanak lek kenok, ti imbirak iya lek o. Ata, niniki ngget ogobakkigirogo pinanege logonet, ninobaabut koonogo pinanege ti perak, iya o.

16 It wone ti paga panggombunuk, eerit nugwi nogo inom, ndi, Iterali mendek kwe, it abet mbakwi paga Ala apuri ogwe nogo inom, yi aakumi ndi aakumi abok aret Ala nen inabuwa mbake logonet, inomaluk mbo nappunuk iniki ugun tayenak ale’nggen logowak nduk, eeppiige logogin o.

17 An Yetut wone yoranet nage paga ee’nabit nogo nogogwaarak nawin oban noba kunik yogobi wonage me, an mbo panubagip nduk, it kiniki nggagani wogwe nogo, inawone ambinom mbaniyak neebi me, mondok mbo piyaanip o.

18 Ninowe Yetut Keritut iniki kunik en eeppinagage logonet, kinarum aret logogin o. Wone ti abu aret yokkiragi o. Noreewi wa.

Dawut nen Aput Talomo Aruk wareegeerak wone yi o.

DAWUT NEN APUT TALOMO KINI WUPPEREEGERAK WONE YI-O.     1 Mbininegwaarak 28:9  9 Yorage nagagerik, aput Talomo yoge logonet, “Ndi, kat na...